Аԥсуа бызшәа

А́ԥсуа бызшәа́[1][2], аԥсшәа (аур. абхазский язык, ақырҭ. აფხაზური ენა) — Аԥсны ҳәынҭқарра бызшәас иамоуп. Ихалхно — 125 000 ҩык.

Аԥсуа бызшәа амш — жьҭаара 27.

Акодқәа

ISO 639-1:ab
ISO 639-2:abk
ISO 639-3:abk

Аԥсуа алфавит

Ихадароу астатиа: Аԥсуа алфавит
А аБ бВ вГ гГь гьГә гәӶ ӷӶь ӷьӶә ӷәД д
Дә дәЕ еЖ жЖь жьЖә жәЗ зӠ ӡӠә ӡәИ иК к
Кь кьКә кәҚ қҚь қьҚә қәҞ ҟҞь ҟьҞә ҟәЛ лМ м
Н нО оП пԤ ԥР рС сТ тТә тәҬ ҭҬә ҭә
У уФ фХ хХь хьХә хәҲ ҳҲә ҳәЦ цЦә цәҴ ҵ
Ҵә ҵәЧ чҶ ҷҼ ҽҾ ҿШ шШь шьШә шәЫ ыҨ ҩ
Џ џЏь џьЬ ьӘ ә

Аграматика

Абжьыҟатә шьҭыбжьаҟәа

  • [a] а
  • [ja] иа → [je̞] ие → [e̞] е → [e] е
  • [aj] аи → [e̞] е → [e] е
  • [ə] ы → [əj] и → [əi] и → [i] и
  • [ə] ы → [jə] и → [iə] и → [i] и
  • [ə] ы → [ɨ] ы
  • [wa] уа → [wo̞] уо → [o̞] о → [o] о
  • [aw] ау → [o̞w] оу → [o̞] о → [o] о
  • [wə] у → [wu] у → [u] у
  • [əw] у → [uw] у → [u] у
  • [ʕ]† → [aː] аа

Аҵыбжьыҟатә шьҭыбжьаҟәа

Аҵыбжьыҟа шьҭыбжьаҟәа
АқьышәнтәАхаԥыцшь.Ашьҭахаԥыц.Арԥшқара.Ретрофлекс.Велиар.Увулиар.Фарингал.Ахәлым.
лас.лаб.лас.лаб.лас.лаб.пал.лас.лаб.пал.лас.лаб.фар.лаб. + фар.лас.лаб.
Аԥынҵатә[m] м[n] н
Алаӷәымынтәада.[pʰ] ԥ[tʰ] ҭ[tʰʷ] ҭә[kʰʲ] қь[kʰ] қ[kʰʷ] қә
арҵ.[b] б[d] д[dʷ] дә[ɡʲ] гь[ɡ] г[ɡʷ] гә
абр.[pʼ] п[tʼ] т[tʼʷ] тә[kʼʲ] кь[kʼ] к[kʼʷ] кә[qʼʲ] ҟь[qʼ] ҟ[qʼʷ] ҟә[ʔ]
Аффрикатқәаада.[t͡sʰ] ц[t͡ʃʰ] ч[t͡ɕʰ] ц'[t͡ɕʰʷ] цә[ʈ͡ʂʰ] ҽ
арҵ.[d͡z] ӡ[d͡ʒ] џь[d͡ʑ] ӡ' [d͡ʑʷ] ӡә[ɖ͡ʐ] џ
абр.[t͡sʼ] ҵ[t͡ʃʼ] ҷ[t͡ɕʼ] ҵ' [t͡ɕʼʷ] ҵә[ʈ͡ʂʼ] ҿ
Акылааратәада.[f] ф[s] с[ʃ] шь[ʃʷ] шә[ɕ] ҫ [ɕʷ] ҫә [ʂ] ш[xʲ] хь[x] х[xʷ] хә[χʲ] хь[χ] х[χʷ] хә[χˤ] х'[χˤʷ] х'ә[ħ] ҳ[ħʷ] ҳә
арҵ.[v] в[z] з[ʒ] жь[ʒʷ] жә[ʑ] ҙ[ʑʷ] ҙә[ʐ] ж[ɣʲ] ӷь[ɣ] ӷ[ɣʷ] ӷә[ʁʲ] ӷь[ʁ] ӷ[ʁʷ] ӷә
абр.[fʼ] ф'
Аппроксимантқәа[l] л[ɥˤ] ҩ[j] и[w] у
Аҵысҵысрантә[r] р
  • Ацыбжьыҟақәа уԥылоит бзыԥтәи адиалект мцараҿ, аиеҵәа ԥшшәыла иазгәаҭо бзыԥтәи, асаӡтәи диалектқәа — аиаҵәала, абжьауатәи — ҟаԥшьыла.
  • Авелиартә фрикатақәа иреиԥшхаӡом ахархәара аҭыԥ зеиԥшро ала, авелиартәи ма аувелиартәи, иахьатәи аамҭаз бзыԥтәы адиалект аҿы ахархәара амоуп афрингалтә шьҭабжьқәа /χˁ χˁʷ/.
  • Ахәлымшәытә еидылара [ʔ] ицәырнагоит, актәи ахархәаратә феномен аҟынтә /q’/, аҩбатәи, иара убас иуԥылоит ажәаҿ /ʔaj/ «мап». /ɥ/ уи иахылҵуеит аҟырҟы еиҵалара /ʕʷ/, иара убас уи уаҳауеит анхарҭа ҭыԥқәакырҿ.
  • Афонологиатә қәиӷәӷәара аҵакы амоуп.

Аҩышьаԥҟарақәа

Азхьарԥшқәа

Ахьарԥшқәа

  1. Џьонуа В. Гь., Касланӡиа В. А., «Аурыс-аԥсуа жәар» (А-Мя) / Аԥсны аҭҵаарадыррақәа ракадемиа, Д. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт, Аԥснытәи Аҳәынҭқарратә университет, ат. I, ад. 12, Аҟәа, 2016.
  2. Касланӡиа В. А. (аред. Џьонуа Б. Гь.), «Аԥсуа-аурыс жәар», Аԥсны аҭҵаарадыррақәа ракадемиа, Д. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт, Аԥснытәи Аҳәынҭқарратә Университет, Аҟәа, 2005