Агайры (суу)

Агайры (орустап Акайры[1][2]) — Россияда Алтай Республиканыҥ Кош-Агаш аймагында суу.

Агайры
орус. Акайры
Характеристиказы
Узуны15 км
Водоток
Бажы 
 • Бийиги2431 м
 • Координаталары50°02′38″ с. ш. 88°01′27″ в. д.HGЯO
ОозыКызылшыҥ
 • Турган јери16 км оҥ јаратла
 • Бийиги2094 м
 • Координаталары50°03′15″ с. ш. 88°11′32″ в. д.HGЯO
Турган јери
Суузыныҥ системазыКызылшыҥ → Чаганузун → Чуй → Кадын → Оп → Карский талай
Ороон
РегионАлтай Республика
АймакКош-Агаш аймак
КытатМонголияКазахстанТываХакасияКемерово областьАлтай крайКош-Агаш аймакУлалуМайма аймакОҥдой аймакТурачак аймакУлаган аймакКан-Оозы аймакКӧксу-Оозы аймакЧамал аймакЧоо аймакШабалин аймакАгайры (суу) (Алтай Республика)
Описание изображения
Голубая точка
Синяя точка — устье
Голубая точка — бажы, Синяя точка — оозы
Код ГСР13010100312115100005599

Этимологиязы

Ак — орустап белый, айры — сууныҥ айрызы орустап протока, эмезе јердиҥ адыла Агайры деп адалган, орустап белая протока [3], тоштоҥ кайылып бӱткен, ак, аксымак Агайры (суу) [4].(ӧскӧ бичигени Аргайры).

Физико-географиялык темдектери

Суу Кош-Агаш аймактыҥ мӧҥкӱ тайгаларынаҥ агып тӱжет, Чуйдыҥ суузына оҥ јанынаҥ келип кирет. Сууныҥ бажы Кызылшыҥ сууныҥ оҥ јанында 16 км кире јердеҥ чыгат. Агайры сууныҥ узуны 15 км. Бу сууны кайылган тош ло кардыҥ, јаҥмырдыҥ суулары толтырат. Суузы боро, соок (10—15 °С). Кӱчӱрген айдыҥ бажында (кезикте јаҥар айдыҥ бажында) сууга тош тура берет, кандык айдыҥ бажында сууныҥ тожы тӱжет.Сууныҥ башталганы талайдыҥ кемјӱзинеҥ 2431 метрге бийик, оозы — 2094,4 м бийик[5].

Јуук деген јон јаткан јерлер Чаган-Узун, Белтир јурт.

Суу реестрдиҥ чотогоныла

Россияныҥ государстволык сууныҥ реестры аайынча Верхнеобский бассейновый округка кирет, сууээлем бӧлӱги — Кадын, суу подбассейны — Бий ле Кадын. Суу бассейны — (Ӱстӱги) Оп суунаҥ ала Эрчишке киргенине јетире[6].

Јуруктардыҥ кӧмзӧзи

Ајарулар

  1. Государственный каталог географических названий (ГКГН) / Республика Алтай/ Акайры (№ 0154071)
  2. Ресурсы поверхностных вод СССР: Гидрологическая изученность. Т. 15. Алтай и Западная Сибирь. Вып. 1. Горный Алтай и Верхний Иртыш / под ред. В. В. Зееберг. — Л.: Гидрометеоиздат, 1966. — 216 с.
  3. Молчанова, 1979, с. 124.
  4. В.В. Сапожников. По русскому и монгольскому Алтаю / Под науч. ред. и с коммент. В. В. Обручева; Вступ. ст. Н. В. Сапожниковой. — М.: Географгиз, 1949. — С. 580. — 58 с.
  5. Лист карты M-45-69. Масштаб: 1 : 100 000. Состояние местности на 1982 год. Издание 1985 г.
  6. Государственный водный реестр РФ: Аргайры. Архивировано јаан изӱ айдыҥ 19 кӱни, 2012 јыл.

Литературазы

  • Ресурсы поверхностных вод СССР: Гидрологическая изученность. Т. 15. Алтай и Западная Сибирь. Вып. 1. Горный Алтай и Верхний Иртыш / под ред. В. В. Зееберг. — Л.: Гидрометеоиздат, 1966. — 216 с.
  • Молчанова О. Т. Топонимический словарь Горного Алтая. — Горно-Алтайск: Горно-Алтайское отделение Алтайского книжного издательства, 1979. — 395 с. — 5000 экз.

Тайантылар

🔥 Top keywords: Тӧс бӱкКатегория:Кӱчӱрген айдыҥ 7 кӱниВикипедия:ЈартамалыВикипедия:Ӧмӧликтиҥ порталыЈаҥар айдыҥ 11 кӱниСамараМодуль:Namespace detect/dataАҥылу:Свежие правкиДондо РостовМодуль:Check for unknown parametersВикипедия:КурултайЧаган айдыҥ 3 кӱниМСК+4:00Алтай тилКичӱ изӱ айдыҥ 17 кӱниМодуль:Wikidata/numberКичӱ изӱ айдыҥ 15 кӱниТулаан айдыҥ 19 кӱниБашкортостан РеспубликаАлтай РеспубликаКырлыктыҥ јурт јеезезиШумаров, НогонРоссияМодуль:Namespace detect/configӰлӱрген айдыҥ 6 кӱниЈаҥар айдыҥ 2 кӱниМодуль:TableToolsМодуль:NavbarФайл:Moon Nearside ISS44.PNGӰлӱрген айдыҥ 7 кӱниТулаан айдыҥ 13 кӱниКӱчӱрген айдыҥ 26 кӱниМодуль:Wikidata/mediaӰлекер:Potd/2021-11Ӱлӱрген айдыҥ 9 кӱниМоскваКӱчӱрген айдыҥ 28 кӱниМодуль:Category handlerМодуль:Wikidata/configМодуль:Wikidata/InterprojectМодуль:WikidataАпшыйактыныҥ јурт јеезезиЈаҥар айдыҥ 19 кӱниВикипедия:Талдама бичимелдерӰлӱрген айдыҥ 12 кӱниӰлекер:Potd/2021-02Башкир тилЈаҥар айдыҥ 30 кӱниМодуль:LanguagesТатар тилЈаан изӱ айдыҥ 23 кӱниСыгын айдыҥ 7 кӱниМодуль:Namespace detectЈалаҥыйдыҥ јурт јеезезиӰлӱрген айдыҥ 19 кӱниВикипедия:Талдаштар/2021Тулаан айдыҥ 22 кӱниАҥылу:Моё обсуждениеИрбисту (суу)Чаган айдыҥ 4 кӱниЈаҥар айдыҥ 9 кӱниЈаҥар айдыҥ 13 кӱниЈаҥар айдыҥ 4 кӱниКӱӱк айдыҥ 13 кӱниЛеонардо да ВинчиБел-Ажуныҥ јурт јеезезиТулаан айдыҥ 23 кӱниКичӱ изӱ айдыҥ 23 кӱниЧаган айдыҥ 11 кӱниОҥдой аймакТулаан айдыҥ 2 кӱниӰйменниҥ јурт јеезезиМодуль:ListOfProfessionsАлтай Республиканыҥ маанызыМодуль:WikibaseСанкт-ПетербургӰлӱрген айдыҥ 17 кӱниКӱчӱрген айдыҥ 17 кӱниАкташтыҥ јурт јеезезиМайма аймакЈаан изӱ айдыҥ 7 кӱниКӱӱк айдыҥ 15 кӱниКатегория:Республика Алтайдыҥ ады јарлу улузыЈаҥар айдыҥ 1 кӱниКӱчӱрген айдыҥ 12 кӱниМодуль:CoordinatesСалазанныҥ јурт јеезезиКичӱ изӱ айКатегория:Алтай Республиканыҥ географиязыМодуль:Wikidata/FlagsКатегория:Алтай Республиканыҥ муниципал тӧзӧлмӧзиКатегория:КӱнтизӱКичӱ изӱ айдыҥ 1 кӱниМодуль:MultireplaceЈаҥар айдыҥ 23 кӱниКандык айдыҥ 16 кӱниӰлӱрген айдыҥ 13 кӱниЈаҥар айдыҥ 3 кӱниМукур-Таркатыныҥ јурт јеезези