Барлак

Барлак (орустап Барлак) јурт Россияда Алтай Республиканыҥ Шабалин аймагында Чаргыныҥ јурт јеезезине кирет.

Јурт
Барлак
орустап Барлак
51°29′39″ с. ш. 85°33′20″ в. д.HGЯO
Эл-тергее Россия
Федерацияныҥ субъектыАлтай Республика
Муниципал аймакШабалин
Јурт јеезеЧаргыныҥ
Тӱӱкизи ле географиязы
Бийиги650[1] м
Климадыорто-континентал
Ойдиҥ поязыUTC+7:00
Эл-јонныҥ тоозы
Эл-јонныҥ тоозы43[2] кижи (2016)
Ук-калыктарорустар 60 %,
алтайлар 29 % (2002)[3]
Окылу тилалтай, орус
Тоолорлу идентификаторлор
Телефонныҥ коды+7 38845
Почтаныҥ индекси649228
АТТК-ныҥ коды84250890002
МТТК-ныҥ коды84650490106
Номер в ГКГН0154521
Барлак (Россия)
Green pog.svg
Барлак
Red pog.svg
Москва
КытатМонголияКазахстанТываХакасияКемерово областьАлтай крайКош-Агаш аймакУлалуМайма аймакОҥдой аймакТурачак аймакУлаган аймакКан-Оозы аймакКӧксу-Оозы аймакЧамал аймакЧоо аймакШабалин аймакБарлак (Алтай Республика)
Описание изображения
Orange pog.svg
Улалу
Green pog.svg
Барлак

Этимологиязы

Барлак орустап возможно личное имя[4].

Физико-географиялык темдектери

Географиязы

Алтай Республиканыҥ тӱндӱк-кӱнбадыш јанында, талайдыҥ кемјӱзинеҥ 650 метрге бийикте[1],Себиниҥ ле Куйулу суулардыҥ бириккенинде турат. Јал-мӧҥкӱниҥ сындары, Чаргы бажы тайгалар, Бештиҥ бажыныҥ кырлары эбире тургулайт.

Климады

Климады орто-континентал. Јети айдаҥ артык кыш ла ӱч ай јай турат. Ортојылдык температураныҥ алды −4,2 болзо, эҥ ле јылузы +36 °С, эҥ ле соогы −54 °С. Баштапкы сооктор 02.06/19.08 киреде болот, соок јок ӧй 60 ла кӱн, јердиҥ кыртыжыныҥ ортојылдык температуразы 0 °С, кейдиҥ чыгы-јуды 343 мм, салкынныҥ ортојылдык тӱргени 2,8 м/с, тыҥ салкынду (15 м/с кӧп) кӱндердиҥ тоозы — 9,9.

Аҥ-куштары

Барлактыҥ тайга тажы аҥдык: койон, агас, јоонмойын, тийиҥ, сарас, кӧрӱк, суузар, камду. Азулу айдардаҥ айу, бӧрӱ, јеекен, шӱлӱзин јӱрет кырларда. Кезик аҥдар-куштардыҥ тоозы астап, јоголорго једип бараткан учун олорды «Кызыл Бичикке» кийдирген[5]. Куштардаҥ бӧднӧ, чай, кӱртӱк, агуна, турна, кара-тас, каргаа ла о.ӧ. Туйгакту јерликтер: элик, булан, марал. Тооргыны аҥдап, улус торт јоголторго јеткен учун бу аҥ «Алтай Республиканыҥ кызыл бичигине» кирген. Озодоҥ бери јӱзӱн-јӱӱр куштарыла байлык јер. Јелечи, јијигей, кӧктийек, ӱренчи, кызылтӧш, талеҥко, каргаа, саҥыскан — оок куштар ла барынтычылары: ылаачын, шоҥкор, тейлеген, кускун, мӱркӱт. Чек јоголорго јеткен куштар: ала ылаачын, боро ылаачын, шоҥкор, карчага, ӱкӱ, мечиртке[6].

Ӧзӱмдери

Јурттыҥ тайга-тажында тыт, мӧш, чиби. Аралдарда эргиш, беле, аспак, тайа, липа, ыргай, каргана, сӧҥӱскен, јыраа, кайыҥ каа-јаада ӧзӧт. Ак јерлерде кулузын, балузын, кӧгӧзин, јонјолой, кандык, маҥыр, јыланкӧс, јыланјастык, кӧрмосјиилек (орустап барбарис), отӧлӧҥ, јеҥес, кыйгак ӧлӧҥ, маргаа, јыду маргаа, кара чалкан (орустап крапива), буланат, чийне, кӧктаман, саргай, торко чечек (орустап ирис), алаҥуш, комургай (орустап борщевик), кӱнкаајы, таҥдалай, кӱзӱҥи чечек, калаш чечек, мӧт чечек, алтын тазыл, кызыл тазыл, марал чечек, кылбыш (орустап бадан), чай чечек (орустап герань луговая), быркырууш чечек, кӱмели, кой маҥыр (орустап лук порей), ийт маҥыр, калба, батун, кӧжнӧ-шарапшын. Јиилектер: кой јиилек, уйкӧс, бороҥот, тийиҥкат, казылган, јыдукара, тайабаш (орустап жимолость)[6].

Јери ле јолдоры

Јуртта 1 ором: Тӧс. «Чуйдыҥ трагыныҥ» 525-инчи километринде турат, јолдыҥ идентификационный темдеги Р—256.

Барлак јурттаҥ ала ӧскӧ јурттарга јетире
Администрациялык тӧс јер Чаргы9 км
Аймактыҥ тӧс јери Шабалин35 км
Республикан тӧс кала Улалу81 км
Јаш-Тураныҥ темир јолыныҥ вокзалы170 км
Тергеениҥ тӧс калазы Москва3900 км
Чуйдыҥ трагы (Р-256) 524,2 км-деҥ Чаргы0 км

Тӱӱкизи

Јурт 1860 јылдарда Алтайда православный миссиялар иштеп келерде, кобы-јиктерде алдынаҥ бойы јаткан алтайлар креске тӱжӱп, јурттарга биригип турар тушта тӧзӧлгӧн.

Эл-јон

Эл-јонныҥ тоозы
2010[7]2011[8]2012[8]2013[8]2014[9]2015[10]2016[2]
42424846524543

Ук-калыктары

Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 38 кижи болгон, олордыҥ 60 % орустар, 29 % алтайлар ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон[3].

Окылу тил: орус, алтай[11].

Инфраструктуразы

Бастыра инфраструктурный обьекттер Чаргыда.

Экономиказы

Кажы ла биле таҥынаҥ ээлемдӱ.

Кереестер

Тӱӱкилик

Археологиялык

Ар-бӱткендик

Јуруктардыҥ кӧмзӧзи

Јарлу улузы

Ајарулар

  1. 1,0 1,1 Барлак
  2. 2,0 2,1 Оценка численности постоянного населения Республики Алтай по населённым пунктам за 2012-2016 годы. Дата обращения: кандык айдыҥ 21 кӱни, 2016. Архивировано кандык айдыҥ 21 кӱни, 2016 јыл.
  3. 3,0 3,1 Коряков Ю. Б. База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России».
  4. Молчанова О. Т. Топонимический словарь Горного Алтая / А.Т. Тыбыкова. — Горно-Алтайск: Горно-Алт. отд. Алт.кн.изд-ва, 1979. — 397 с.
  5. Красная книга Республики Алтай: животные / Горно-Алтайский гос. ун-т. СО РАН. Центральный сиб. бот. сад. Горно-Алтайский бот. сад. — 3-е изд., перераб. и доп. — Горно-Алтайск: ГАГУ, 2017. — 368 с. — ISBN 978-5-93809-086-6. — Текст: электронный
  6. 6,0 6,1 Торбоков Т. Алтайдыҥ аҥ-куштары. Звери и птицы Алтая. — Горно-Алтайск: АУ РА "Литературно-издательский Дом «Алтын-Туу», 2020
  7. Численность и размещение населения. Итоги всероссийской переписи населения 2010 года по Республике Алтай. Том 1. Дата обращения: кандык айдыҥ 15 кӱни, 2014. Архивировано кандык айдыҥ 15 кӱни, 2014 јыл.
  8. 8,0 8,1 8,2 Оценка численности постоянного населения на 1 января 2013 года по населённым пунктам Республики Алтай. Дата обращения: сыгын айдыҥ 21 кӱни, 2013. Архивировано сыгын айдыҥ 21 кӱни, 2013 јыл.
  9. Оценка численности постоянного населения по населённым пунктам за 2012-2014 годы. Дата обращения: кичӱ изӱ айдыҥ 11 кӱни, 2014. Архивировано кичӱ изӱ айдыҥ 11 кӱни, 2014 јыл.
  10. Оценка численности постоянного населения по населённым пунктам Республики Алтай за 2011-2014 годы. Дата обращения: кандык айдыҥ 16 кӱни, 2015. Архивировано кандык айдыҥ 16 кӱни, 2015 јыл.
  11. Закон Республики Алтай от 3 марта 1993 года N 9-6 «О языках народов, проживающих на территории Республики Алтай» (с изменениями на 27 ноября 2020 года)

Тайантылар

🔥 Top keywords: Тӧс бӱкАлтынВикипедия:ЈартамалыКичӱ изӱ айдыҥ 15 кӱниКичӱ изӱ айдыҥ 17 кӱниЧаган айдыҥ 3 кӱниЈаҥар айдыҥ 11 кӱниВикипедия:Ӧмӧликтиҥ порталыКӱчӱрген айдыҥ 13 кӱниКӱчӱрген айдыҥ 17 кӱниКичӱ изӱ айдыҥ 23 кӱниПермьТулаан айдыҥ 29 кӱниОҥдой аймакТулаан айЧаган айдыҥ 19 кӱниЈаан изӱ айдыҥ 23 кӱниТулаан айдыҥ 26 кӱниАлтай тилТулаан айдыҥ 15 кӱниАлтай РеспубликаВикипедия:Талдама бичимелдерТолстой, Лев НиколаевичАҥылу:Свежие правкиАлтай сӧӧктӧрЈаан изӱ айдыҥ 4 кӱниВикипедия:КурултайРоссияКичӱ изӱ айдыҥ 28 кӱниТулаан айдыҥ 18 кӱниЈаҥар айдыҥ 28 кӱниТулаан айдыҥ 1 кӱниАлтай Республиканыҥ администрациялык јерлерин бӧлӱгениТулаан айдыҥ 28 кӱниТулаан айдыҥ 31 кӱниЈаҥар айдыҥ 9 кӱниМайма аймакЧаган айдыҥ 29 кӱниСыгын айдыҥ 28 кӱниКӱчӱрген айдыҥ 23 кӱниЧаган айдыҥ 17 кӱниЧаган айдыҥ 30 кӱниОҥдойКӱчӱрген айдыҥ 30 кӱниЈаҥар айдыҥ 1 кӱниКичӱ изӱ айдыҥ 7 кӱниӰлӱрген айдыҥ 19 кӱниТуружаачы:ТолушКӱчӱрген айдыҥ 24 кӱниВикипедия:Кӱнниҥ кӧргӱзӱзиКичӱ изӱ айдыҥ 22 кӱниКатегория:ГеографияЧаган айдыҥ 10 кӱниКӱчӱрген айдыҥ 22 кӱниКӱчӱрген айдыҥ 16 кӱниӰлӱрген айдыҥ 6 кӱниГонконгТулаан айдыҥ 3 кӱниЈаҥар айдыҥ 20 кӱниЈаҥар айдыҥ 17 кӱниЧаган айдыҥ 15 кӱниАда-Тӧрӧл учун Улу јууТеҥериТулаан айдыҥ 6 кӱниЈаҥар айдыҥ 31 кӱниЈаҥар айдыҥ 27 кӱниӰлӱрген айдыҥ 27 кӱниТулаан айдыҥ 22 кӱниТулаан айдыҥ 16 кӱниУфаТулаан айдыҥ 12 кӱниЈаан изӱ айдыҥ 7 кӱниКӧмӱрКан-Оозы аймакКӱчӱрген айдыҥ 11 кӱниКӱчӱрген айдыҥ 27 кӱниТулаан айдыҥ 7 кӱниЈаҥар айдыҥ 19 кӱниОроондордыҥ тоозыЧаган айдыҥ 8 кӱниӰлӱрген айдыҥ 1 кӱниКандык айдыҥ 22 кӱниЧевалков, Михаил ВасильевичЧаган айдыҥ 4 кӱниЈаан изӱ айдыҥ 2 кӱниФайл:Flag of Adygea.svgКӱӱк айдыҥ 12 кӱниЈаҥар айдыҥ 21 кӱниКӱӱк айТулаан айдыҥ 21 кӱниКичӱ изӱ айдыҥ 30 кӱниТулаан айдыҥ 23 кӱниЧаган айдыҥ 18 кӱниКӱчӱрген айдыҥ 1 кӱниКандык айдыҥ 10 кӱниТулаан айдыҥ 5 кӱниТулаан айдыҥ 27 кӱниЧаган айдыҥ 31 кӱниТулаан айдыҥ 11 кӱни