Короты

Короты (орустап Курота) јурт Россияда Алтай Республиканыҥ Оҥдой аймагында Караголдыҥ јурт јеезезине кирет.

Јурт
Короты
орустап Курота
50°48′47″ с. ш. 85°58′05″ в. д.HGЯO
Эл-тергее Россия
Федерацияныҥ субъектыАлтай Республика
Муниципал аймакОҥдой
Јурт јеезеКараголдыҥ
Тӱӱкизи ле географиязы
Бийиги878[1] м
Климадыорто-континентал
Ойдиҥ поязыUTC+7:00
Эл-јонныҥ тоозы
Эл-јонныҥ тоозы346[2] кижи (2016)
Ук-калыктаралтайлар 69 %,
орустар 31 %[3] (2002)
Окылу тилалтай, орус
Тоолорлу идентификаторлор
Телефонныҥ коды+7 38845
Почтаныҥ индекси649431
АТТК-ныҥ коды84220825003
МТТК-ныҥ коды84620425111
Номер в ГКГН0155205
Короты (Россия)
Green pog.svg
Короты
Red pog.svg
Москва
КытатМонголияКазахстанТываХакасияКемерово областьАлтай крайКош-Агаш аймакУлалуМайма аймакОҥдой аймакТурачак аймакУлаган аймакКан-Оозы аймакКӧксу-Оозы аймакЧамал аймакЧоо аймакШабалин аймакКороты (Алтай Республика)
Описание изображения
Orange pog.svg
Улалу
Green pog.svg
Короты

Этимологиязы

Короты — куру туу орустап сухая, пустая, лишенная всего высокая гора[4].

Физико-географиялык темдектери

Географиязы

Јурт Алтай Республиканыҥ тал ортозында, Јал-Мӧҥкӱниҥ, Теректиниҥ, Ӱч-Эҥмектиҥ сындарыныҥ эдегинде, Короты ла Карагол суулардыҥ бириккенинде турат. Јуртты айландыра кырлар агаш јокко јуук, тас. Короты кӱнбадыш јанынаҥ Карагол јуртла биригип калган ӧс. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 878 метрге бийик[1][5].

Климады

Климады орто-континентал[6]. Кейдиҥ ортојылдык температуразы −4,2 °С, изӱ кӱндердиҥ температуразыныҥ ӱстӱги бажы +36 °С, эҥ ле соок температураныҥ алтыгы учы −54 °С, јердиҥ ортојылдык температуразы 0 °С, јыл ичинде калганчы соок кӱн ле баштапкы соок кӱн 02.06/30.08, јыл ичинде соок јок кӱндердиҥ тоозы 87, јут-чыктыҥ кеми бир јылга 345 мм, салкынныҥ ортојылдык тӱргени 1 м/с, тыҥ салкынду кӱндердиҥ тоозы 13,1 (15 м/с тӱрген салкынду)[7].

Аҥ-куштары

Тайгалары аҥдык јер, айу, бӧрӱ, тӱлкӱ, киш, тийиҥ, койон ло јӱзӱн-јӱӱр оок аҥдар куштар јӱрет. Куштардаҥ мында чай, кӱртӱк, ӱкӱ, мечиртке, мӱркӱт, карчага, тейлеген, торлоо, бӧднӧ, кӱӱк ле о.ӧ. бар. Сууларда балыктаҥ чортон, чараган, бел, ускуч, јылмай, тоозы кезем астаган да болзо, је бар[8].

Ӧзӱмдери

Айландыра ӧскӧн агаштардыҥ кӧп нургуны карагай, јойгон агаш. Суујакалай чиби, тал, каргана, кайыҥ агаштар ӧзӧт, бийиктей тытла кожо мӧш ӧзӧт[9]. Тайга -тажы јиилектӱ, бороҥот, уйкӧс, тийиҥкат, кызылгат, тайабаш, калба, кӧжнӧ дӧ кӧп ӧзӧт[9].

Чыкту ла кӧлӧткӧлӧй јерде ӧлӧҥ бийик болуп ӧзӧт, комургай, кулузын, кылбыш, башка-башка чечектер: буланат, балузын, быркырууш, саргай, кандык, кӱӱктаман, кӱнкајы ла о.ӧ. «Алтай Республиканыҥ Кызыл бичигине» кирген ӧзӱмдер кӧп, олордыҥ тоозында: арчын, алтын тазыл, марал чечек, кызыл тазыл ла о.ӧ.[10].

Јери ле јолдоры

Јуртта 4 ором: Јажыл, Кайсынныҥ, Тракта, Тӧс.

Јурт Чуйдыҥ трагы деп федерал кӧӧлик јолдо (Р-256) турат. Чуйдыҥ трагыныҥ 621 километринде турат. Мында «Короты — Алтыгы Талду» деп јол (84К-30) айрылат, узуны 5,188 км.

Короты јурттаҥ ала ӧскӧ јурттарга јетире
Администрациялык тӧс јер Карагол1,7 км
Аймактыҥ тӧс јери Оҥдой15 км
Республикан тӧс кала Улалу190 км
Јаш-Тураныҥ темир јолыныҥ вокзалы280 км
Тергеениҥ тӧс калазы Москва4000 км
Чуйдыҥ трагы (Р-256) 621,0 км-деҥ0 км

Тӱӱкизи

Јурт 1825 јылда тӧзӧлгӧн[11].

Эл-јон

Эл-јонныҥ тоозы
2010[12]2011[13]2012[13]2013[13]2014[14]2015[15]2016[2]
350349350350346341346

Ук-калыктары

Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 359 кижи болгон, олордыҥ 69 % орустар, 31 % алтайлар ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон[3].

Окылу тил: орус, алтай[16].

Инфраструктуразы

Јуртта А.Кӧзӧрӧковтыҥ музейи бар[17].

Бастыра инфраструктурный обьекттер Караголдо.

Экономиказы

Таҥынаҥ ээлемдер(лпх), јылкы, соок тумчукту ла оок мал азыраары.

Кереестер

Тӱӱкилик

  • Карындаштык мӧҥкӱ, Совет јаҥ учун корогон улус. Карагол ло Коротыныҥ ортозында (799)[18].

Археологиялык

Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичикте[18].

  • Јебрен мӧҥкӱсалгыш (817, 1009, 1036, 1037)[18].
  • Сууныҥ оозында эки јаан курган: Балык-Сӧӧк-1 (14 мӧҥкӱсалгыш) и Балык-Сӧӧк-2 (34 мӧҥкӱсалгыш)[18].

Ар-бӱткендик

  • Короты суу. Байлу (758)[18];
  • Ӱч-Эҥмек туу, Короты-Бажы байлу туу (892)[18];
  • Кара суу, кӱрдиҥ јанында (913)[18];

Јуруктардыҥ кӧмзӧзи

Јарлу улузы

Кӧзӧрӧков А. М. (1978—20..) — кайчы, јарлык, кӱӱчӱмдеечи, Г. И. Чорос-Гуркинниҥ сыйыныҥ лауреады[19];

Ајарулар

  1. 1,0 1,1 https://foto-planeta.com/np/1000043572/kurota.html Курота (Короты)]
  2. 2,0 2,1 Оценка численности постоянного населения Республики Алтай по населённым пунктам за 2012-2016 годы. Дата обращения: кандык айдыҥ 21 кӱни, 2016. Архивировано кандык айдыҥ 21 кӱни, 2016 јыл.
  3. 3,0 3,1 Коряков Ю. Б. База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России».
  4. Молчанова О. Т. Топонимический словарь Горного Алтая / А.Т. Тыбыкова. — Горно-Алтайск: Горно-Алт. отд. Алт.кн.изд-ва, 1979. — 397 с.
  5. Karakol
  6. http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=13263&cityname=Onguday-Russia
  7. Оҥдой. Климат[1]
  8. Торбоков Т. Алтайдыҥ аҥ-куштары. Звери и птицы Алтая. — Горно-Алтайск: АУ РА "Литературно-издательский Дом «Алтын-Туу», 2020
  9. 9,0 9,1 Торбоков Т. Алтайдыҥ ӧзӱмдери. Растения Алтая. — Горно-Алтайск: АУ РА "Литературно-издательский Дом «Алтын-Туу», 2020.
  10. Красная книга Республики Алтай: растения / Горно-Алтайский гос. ун-т. СО РАН. Центральный сиб. бот. сад. Горно-Алтайский бот. сад. — 3-е изд., перераб. и доп. — Горно-Алтайск: ГАГУ, 2017. — 267 с.: ил. — Библиогр.: с. 233—256. — ISBN 978-5-93809-086-6. — Текст: электронный
  11. Каракольское сельское поселение
  12. Численность и размещение населения. Итоги всероссийской переписи населения 2010 года по Республике Алтай. Том 1. Дата обращения: кандык айдыҥ 15 кӱни, 2014. Архивировано кандык айдыҥ 15 кӱни, 2014 јыл.
  13. 13,0 13,1 13,2 Оценка численности постоянного населения на 1 января 2013 года по населённым пунктам Республики Алтай. Дата обращения: сыгын айдыҥ 21 кӱни, 2013. Архивировано сыгын айдыҥ 21 кӱни, 2013 јыл.
  14. Оценка численности постоянного населения по населённым пунктам за 2012-2014 годы. Дата обращения: кичӱ изӱ айдыҥ 11 кӱни, 2014. Архивировано кичӱ изӱ айдыҥ 11 кӱни, 2014 јыл.
  15. Оценка численности постоянного населения по населённым пунктам Республики Алтай за 2011-2014 годы. Дата обращения: кандык айдыҥ 16 кӱни, 2015. Архивировано кандык айдыҥ 16 кӱни, 2015 јыл.
  16. Закон Республики Алтай от 3 марта 1993 года N 9-6 «О языках народов, проживающих на территории Республики Алтай» (с изменениями на 27 ноября 2020 года)
  17. Открыт дом-музей известного алтайского сказителя и целителя Аржана Козерёкова
  18. 18,0 18,1 18,2 18,3 18,4 18,5 18,6 Ойношев В. П., Урбанова С. Е. Свод обьектов культурного наследия Республики Алтай. — Горно-Алтайск: АУ РА «АКИН РА», 2013.
  19. Аржан Кезереков, youtube[2]

Тайантылар

🔥 Top keywords: Тӧс бӱкКичӱ изӱ айӰлӱрген айЈаан изӱ айОрус тилВикипедия:ЈартамалыВикипедия:Ӧмӧликтиҥ порталыКызылјарКичӱ изӱ айдыҥ 15 кӱниЧаган айдыҥ 3 кӱниЈаҥар айдыҥ 11 кӱниКӱчӱрген айдыҥ 17 кӱниКичӱ изӱ айдыҥ 17 кӱниКӱчӱрген айдыҥ 13 кӱниКичӱ изӱ айдыҥ 23 кӱниТулаан айВикипедия:КурултайМодуль:Wikidata/mediaМодуль:Namespace detect/dataТулаан айдыҥ 29 кӱниЧаган айдыҥ 19 кӱниМодуль:WikidataМодуль:TableToolsАлтай кырайМодуль:Check for unknown parametersТулаан айдыҥ 15 кӱниЈаан изӱ айдыҥ 23 кӱниЧамал аймакМодуль:LanguagesТулаан айдыҥ 26 кӱниВикипедия:Талдама бичимелдерМодуль:ArgumentsМодуль:NavbarӰлекер:Cite webМодуль:WikibaseКрым РеспубликаЈопонЧаган айМодуль:String2Модуль:Wikidata/configЧичке-Чаргыныҥ јурт јеезезиРоссияУлаганныҥ јурт јеезезиБилимдерКӱчӱрген айдыҥ 16 кӱниКӱчӱрген айдыҥ 7 кӱниВикипедия:Кӱнниҥ кӧргӱзӱзиМодуль:Wikidata/numberАҥылу:Свежие правкиМодуль:InfoboxImageМодуль:Color contrast/colorsЈаан изӱ айдыҥ 4 кӱниКичӱ изӱ айдыҥ 7 кӱниМодуль:Category handlerМатематикаКош-Агаштыҥ јурт јеезезиБарнаулКатегория:Јажырган категорияларСамыков, Василий ТордоевичМодуль:Namespace detectӰлӱрген айдыҥ 19 кӱниЧаган айдыҥ 29 кӱниМодуль:URLСускуныҥ јурт јеезезиӰлӱрген айдыҥ 6 кӱниЈаҥар айКӱчӱрген айдыҥ 27 кӱниКандык айдыҥ 21 кӱниМодуль:YesnoКараголдыҥ јурт јеезезиМодуль:NavboxБулгаков, Михаил АфанасьевичЧаган айдыҥ 21 кӱниТулаан айдыҥ 18 кӱниКӱчӱрген айдыҥ 6 кӱниКамлактыҥ јурт јеезезиЕсенин, Сергей АлександровичЧаган айдыҥ 8 кӱниЈаҥар айдыҥ 15 кӱниИталияМодуль:Namespace detect/configЧаган айдыҥ 30 кӱниӰлекер:Potd/2022-10Саратанныҥ јурт јеезезиАйты-Коолдыҥ јурт јеезезиЈаҥар айдыҥ 3 кӱниКатегория:ВикипедияӰлекер:Potd/2022-03Курайдыҥ јурт јеезезиМодуль:StringКош-Агаш аймакКӱчӱрген айдыҥ 14 кӱниОртолыктыҥ јурт јеезезиЈолоныҥ јурт јеезезиКӱӱк айдыҥ 26 кӱниКуран айдыҥ 8 кӱниТулаан айдыҥ 11 кӱниКызыл-ӦзӧкКӱӱк айдыҥ 18 кӱни