Оҥдой аймак

Россияныҥ јурт јеезези
Оҥдой аймак
Онгудай

Flag of Ongudaysky District.svg Coat of Arms of Ongudaysky District.svg

50°44′38″ с. ш. 86°07′05″ в. д.
Эл-тергее:Россия
Федерацияныҥ тергеези:Алтай Республика
Муниципал тӧзӧлмӧзи:Оҥдой аймак
Кирет:10 јурт јеезе
Тӧс јурт:Оҥдой
Тӱӱкизи ле географиязы
Бийиги:860м
Климады:орто континентал
Ойдиҥ поязы:UTC+7:00 (MSK+4)
Эл-јон
Эл-јонныҥ тоозы:14312 кижи (2018)
Ук-калыктар:алтайлар,
о.ӧ.укту улус
Кудай јаҥы:кам јаҥ, ак јаҥ,
христиан јаҥ
Окылу тил:орус, алтай
Тоолорлу идентификаторлор
Телефонныҥ коды:+7 38845
Почтаныҥ индекси:6494ХХ
ОКАТО-ныҥ коды:
ОКТМО-ныҥ коды:84620420


Оҥдой аймак

Оҥдой аймак (орустап Онгудайский район) Россияда Алтай Республиканыҥ муниципал тӧзӧлмӧзи.

Администрациялык тӧс јери — Оҥдой јурт.

Физико-географиялык темдектери

Географиязы

Оҥдой аймак Туулу Алтайдыҥ ортозында јадат. Текши јериниҥ кеми 11 744 км². Тӱштӱк-кӱнчыгыш јанынаҥ Кош-Агаш аймактыҥ јерлери, тӱштӱк-кӱнбадыш келтейинде Кӧксуу-Оозы аймак ла Кан-Оозы аймактыҥ гран-кыйулары. Тундӱк-кӱнбадыш јанында Шабалин аймактыҥ јерлери болзо, тӱндӱктей Чамал аймактыҥ јерлери. Тӱндӱк-кӱнчыгыш келтейинде Улаган аймактыҥ јерлери. 140 кӧл, јаан дегени Кеҥиниҥ кӧли. Кадын, Урсул, Чуй суулар аймактыҥ јериле агат[1]. Аймактыҥ јеринде 140 кӧл бар, јаан ла дегени Кеҥиниҥ кӧли.

Гидрографиязы

Оҥдой аймактыҥ суулары
алтайлапорустапузуны (км)
1Урсул (Кадынныҥ кош суузы)Урсул119
2Короты (суу)Курота50
3Кеҥи (суу)Теньга20
4Тоотой (суу)Табатой32
5Јоло (Урсулдыҥ кош суузы)Ело45
6Кайырлык (Урсулдыҥ кош суузы)Каярлык30
7Каракол (суу)Каракол30
8Ӧлоти (суу)Улита20
9Кичӱ-Ӱлегем (суу)М. Ильгумень30
10Jаан-Ӱлегем (суу)Б. Ильгумень53
11Jаан-Jаламан (суу)Б.Яломан45
12Jаламан (суу)Яломан35
13Кичу Jаламан (суу)М.Яломан30
14Ийин (суу)Иня40
15Јайлугуш (суу)Айлагуш56
16Кадрин (суу)Кадрин95
17Челантай30
18Тейозен20
19Урусук85
20Јаан Сымылты (суу)Б.Сумульта76
21Кичӱ Сымылты (суу)М.Сумульта56
22КадынКатунь688

Климады

Оҥдой аймактыҥ климады орто-континентал. Кейдиҥ ортојылдык температуразы -4,2 °С, эҥ ле изӱ кӱнниҥ температуразы јыл ичинде +36 °С, јыл ичинде эҥ ле соок температура -54 °С, јердиҥ кыртыжыныҥ ортојылдык температуразы 0°С, баштапкы ла калганчы соок кӱндер — 02.06/30.08, соок јок кӱндердиҥ тоозы — 87, чык-јуттыҥ ортојылдык кеми — 343 мм. Салкынныҥ ортојылдык кеми — 2,8, Тыҥ салкын (тӱргени 15 м/с кӧп) болгон кӱндер — 9,9.

Аҥ-куштары

Аймакта аҥдык јерлер кӧп. Туулу Алтайдыҥ тал ортозында јаткан јерлер канча сын-тайгаларла курчаткан Тӧгӧриктиҥ, Кулады-Бажы Ӱч-Эҥмек, Ӱлегемниҥ, Ийнегенниҥ, Кадринниҥ, Сымылтыныҥ тайгаларында марал, элик, тооргы[2]., какай, айу, айу, бӧрӱ бар.

Ӧзумдери

Јери ле јолдоры

Аймактыҥ текши јери 11 744 км²[3], Аймактыҥ јериле Чуйдыҥ трагы ӧдӧт, идентификационный темдеги Р–256. Чуйдыҥ трагынаҥ Нефтебазада оҥ јаны јаар тӱштӱк-кӱнбадыштӧн ТуйактыЈолоКан-ОозыКӧксу-Оозы деп регионал учурлу кӧӧлик јол айрылып барат. Чуйдыҥ трагында эки јаан боочы бар: Себи-Бажыныҥ боочызы (1717 м), Чике-Таманныҥ боочызы (.).

Экологиязы

Алтайда экологияныҥ регионал институды( орустап Алтайский региональный институт экологии) туристтерге ӱч «экологиялык орык јолдор» ачарын белетеген (1.02.21). Ол тоодо Кӧксу-Оозы аймакта — Кадын-Бажында , Оҥдой аймакта — Ийнегенде, Улаган аймакта — Шаблада (орустап «Катунский», «Инегеньский, «Шавлинский»») болор. Бу проекттерди «Ӱч-Эҥмекте» ле «Шабланыҥ биологиялык корулу јеринде» јазагандар[4]

Тӱӱкизи

Оҥдой аймак 1924 јылда тӧзӧлгӧн. Аймакка орус улус 19 чактыҥ ортозында келип баштаган, оноҥ ло бери јурт јеезе тыҥыда ӧскӧн. Киприянов деп орус капитан саду ӧткӱрер тура эткен, Хабаров деп кресттӱ алтай кижи мӱргӱйтен тура туткан, Капитан Кокорин дезе миссионерлерге тура јазаган. 1861 јылда јуртта церковно-приходской школ ачылган, Улалу, Шабалин ле оноҥ до ӧскӧ јурттардаҥ кресттӱ алтайлар школго ӱренерге јуулыжып баштаган. 80 јылдарда орус кӧчкӱндердиҥ тоозы кезем кӧптӧгӧн. 20-чи чактыҥ бажында Оҥдойдо 126 биле, 800 кире кижиниҥ ӱчинчи бӧлӱги орустар болгон.

Эл-јон

Эл-јонныҥ тоозы
1897[5]1916[5]1920[5]1926[5]1933[5]1939[5]1959[6]1970[5]1979[5]1989[5]2002[7]2003[8]2004[8]2005[9]2006[9]
51356505803810 90111 83916 05613 81515 34015 05316 30815 64215 71015 77615 70015 500
2007[9]2008[10]2009[11]2010[12]2011[10]2012[13]2013[14]2014[15]2015[16]2016[17]2017[18]2018[19]2019[20]2020[21]2021[22]
15 50015 41515 35215 04614 67814 67814 51314 50514 44214 33914 32814 31214 23414 14214 131

Эл-јонныҥ тоозы Россияныҥ экономӧзӱм министерствозыныҥ јетиргениле (орустап Минэкономразвития России)[23] мындый болор:

  • 2024 јылда — 13,74 муҥ. кижи.
  • 2035 јылда — 12,58 муҥ. кижи.

Ук-калыктары

Аймакта алтай, орус ла оноҥ до ӧскӧ укту улус јуртайт.

Муниципал јерлӱ тӧзӧлмӧлӧр

В районе 30 населённых пунктов в составе 10 сельских поселений[24].

Јурт јеезелер

Јурт јеезезиАдминистрациялык тӧс јерКиретЭл-јонныҥ тоозыТекши јери, км²
1Јолоныҥ јурт јеезезиЈоло јурт31188 кижи[25]997[26]
2Ийинниҥ јурт јеезезиИйин јурт71594 кижи[25]2993[26]
3Караголдыҥ јурт јеезезиКарагол јурт3969 кижи[25]352[26]
4Куладыныҥ јурт јеезезиКулады јурт2731 кижи[25]520[26]
5Кӱпчегенниҥ јурт јеезезиКӱпчеген јурт2779 кижи[25]3466[26]
6Алтыгы Талдуныҥ јурт јеезезиАлтыгы Талду јурт1514 кижи[25]297[26]
7Оҥдойдыҥ јурт јеезезиОҥдой јурт15721 кижи[25]135[26]
8Кеҥиниҥ јурт јеезезиКеҥи јурт71635 кижи[25]815[26]
9Ӱлегемниҥ јурт јеезезиӰлегем јурт2516 кижи[25]613[26]
10Шашыкманныҥ јурт јеезезиШашыкман јурт2665 кижи[25]1508[26]

Јурт јеезеге кирет

Јурт
алтайлап
Јурт
орустап
Эл-јонныҥ тоозыЈурт јеезези
1Ак-БоомАкбом19Ийинниҥ јурт јеезези
2Алтыгы ТалдуНижняя Талда509Алтыгы Талдуныҥ јурт јеезези
3БархатовоБархатово9Кеҥиниҥ урт јеезези
4Бичиктӱ-БоомБичикту-Боом241Караголдыҥ урт јеезези
5БоочыБоочи262Куладыныҥ урт јеезези
6БуландыкОзёрное261Кеҥиниҥ урт јеезези
7Јаан ЈаламанБольшой Яломан232Кӱпчегенниҥ урт јеезези
8ЈодроИодро268Ийинниҥ урт јеезези
9ЈолоЕло800Јолоныҥ урт јеезези
10ИйинИня730Ийинниҥ урт јеезези
11ИйнегенИнегень176Ийинниҥ урт јеезези
12КайырлыкКаярлык195Јолоныҥ урт јеезези
13КайыҥчыКаянча0Шашыкманныҥ јурт јеезези
14КараголКаракол411Караголдыҥ јурт јеезези
15КеҥиТеньга611Кеҥиниҥ јурт јеезези
16Кичӱ ИйинМалая Иня181Ийинниҥ јурт јеезези
17КыҥыраарМалый Яломан219Ийинниҥ јурт јеезези
18Кор-КобыКара Кобы)244Јолоныҥ јурт јеезези
19КоротыКурота346Караголдыҥ јурт јеезези
20КуладыКулада467Куладыныҥ јурт јеезези
21КӱпчегенКупчегень551Кӱпчегенниҥ јурт јеезези
22НефтебазаНефтебаза62Кеҥиниҥ јурт јеезези
23ӦлӧтиУлита266Ӱлегемниҥ јурт јеезези
24ОҥдойОнгудай5586Оҥдойдыҥ јурт јеезези
25Талду Талда98Кеҥиниҥ јурт јеезези
26ТуйактыТуекта329Кеҥиниҥ јурт јеезези
27ӰлегемХабаровка274Ӱлегемниҥ јурт јеезези
28Чуй-ОозыЧуйозы0Ийинниҥ јурт јеезези
29ШашыкманШашикман691Шашыкманныҥ јурт јеезези
30ШибееШиба301Кеҥиниҥ јурт јеезези

Инфраструктуразы

  • Аймактыҥ администрациязы — 1;
  • Орто ӱредӱлӱ школ — 10;
  • Толо эмес текши ӱредӱлӱ школ — 4;
  • Баштамы школ — 9;
  • Балдардыҥ туразы — 18;
  • Интернат – 4;
  • Доп.обр – 2;
  • Аймактыҥ библиотеказы — 1;
  • Аймактыҥ эмчилиги — 1;
  • Јурттар сайын эмчиликтер — 25;
  • Почта — 8;
  • Магазин — 32;
  • Ашкана — 7;
  • Конор тура — 6;
  • Кӧӧликтер јепсеер јер — 2;
  • АЗС — 8;
  • Турбазалар — 10.

Экономиказы

 
Оҥдой аймак. Бархатово јурттаҥ Теректиниҥ сындарына кӧрзӧ

Мал азыраары (орустап животноводство): јылкы мал, уйлар, кой ло эчки, аҥ. Эткомбинаттар: аҥныҥ. јылкыныҥ, уйдыҥ эдинеҥ аш-курсак јазаары, сад ӧскӱрери.Агашла иштер: стройкага пиломатериалдар. Эмдиги ӧйдӧ аймактыҥ Кеҥи јуртында мӱӱстӱ аҥныҥ ла уйлардыҥ угын јарандырар СПК иштейт, «ак башту јеерен казак» уйлардыҥ угын јарандырып таркадат. Совет ӧйдӧ бу ээлем совхоз болгон, койдордыҥ угын јарандырар иш ӧткӱрип, 1959 јылда чыҥдый эт ле тӱк алатан «Горно-Алтайская» деп укту койлор ӧскӱреле таркаткан.

Ӱредӱлик

Школдо "тӧрӧл тил" 2020-2021 ӱредӱлӱ јылда 5-11 класстарда.

  • Оҥдойдыҥ орто ӱредӱлӱ школы.

Мӱргӱӱр јер

Кереестер

Тӱӱкилик

  • Ада-Тӧрӧл учун Улу јууныҥ туружаачыларына учурлаган кереес — 14;
  • Ийинниҥ кӱри (Цаплинниҥ кӱри).

Археологиялык

Аймактыҥ јеринде сӱреен кӧп археологиялык кереестер бар. Јоло, Каратӧҥӧш, Кеҥи, Толгойок, Арыкӧл, Короты деген јерлердиҥ јанында афанасьевский ӧйдиҥ мӧҥкӱсалгыштары ла јебрен јурттар (поселения) табылып, шиҥделген.Тегерик таш чедендер, тӧрттолукту сӧӧксалгыштар, тудунар кабынар немелер, тойбалкаштаҥ эткен (тӱби сӱӱри,тегерик тӱптӱ, јалбак тӱптӱ), јарангуштар.«Каракольская культура» ӧйинде туштап турган мӧҥкӱсалгыштар тӧрт толукту болор, таш кайырчактар, ташта кайкамчылу эп-аргала јуралган јӱзӱн-јӱӱр јуруктар. Мындый археологиялык кереестер Карагол,Буландык, Бичиктӱ-Боом јурттарды одоштой бар, онойдо ок Шабалин аймактыҥ Беш-Ӧзӧк јуртыныҥ јанында бар[27]

  • Аймактыҥ јеринде скиф ӧйиниҥ кӧп корумдар ла таш бичиктер бар. Јолоныҥ јурт јеезезиниҥ јеринде, «Кара-Боом» деп скиф ӧйдиҥ стоянказы бар[28];
  • Кыҥыраар јурттаҥ 12 км ыраакта куй таш (Малояломанская пещера), ӧйи — 38,5 муҥ јыл кайра болгон[29];
  • Каракол-Оозы (стоянка) ӧйи — орто палейстоценниҥ јарымы (282—133 муҥ јыл кайра);
  • «Кара-Боомныҥ» вариантты — ӱстӱги плейстоценниҥ баштапкы јарымы (120-50 муҥ јыл кайра) болзо, «Карагол-Оозыныҥ» варианты — ӱстӱги палеолит (50-40 муҥ јыл кайра)[30];
  • Башадардыҥ кургандары. «Калбак-ташта» 7 муҥнаҥ артык ташта јуруктар.

Ар-бӱткендик

  • «Ӱч-Эҥмек» — ар-бӱткенниҥ аҥылу коруда турган јери;
  • Ӱстӱги ле Алтыгы Туйук кӧлдӧр[31][32];
  • Ак-Боом. Бу кыр известняктаҥ турат, бир канча куйларлу, ол тоодо Большая Белобомская пещера;
  • Кӱр-Кечӱ ӧзӧк.

Јарлу улузы

Јуруктардыҥ кӧмзӧзи

Ајарулар

  1. Алтай,географиязы
  2. Красная книга Республики Алтай: животные / Горно-Алтайский гос. ун-т. СО РАН. Центральный сиб. бот. сад. Горно-Алтайский бот. сад. – 3-е изд., перераб. и доп. – Горно-Алтайск: ГАГУ, 2017. – 368 с. – ISBN 978-5-93809-086-6. – Текст: электронный
  3. Республика Алтай. Общая площадь земель муниципального образования
  4. Республиканыҥ солундары, 12.02.21
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 5,6 5,7 5,8 Динамика численности населения по районам в 1897-2002 годы. Дата обращения: кӱӱк айдыҥ 15 кӱни, 2016. Архивировано кӱӱк айдыҥ 15 кӱни, 2016 јыл.
  6. Всесоюзная перепись населения 1959 года. Численность наличного населения городов и других поселений, районов, районных центров и крупных сельских населенных мест на 15 января 1959 года по республикам, краям и областям РСФСР (орус.). «Демоскоп Weekly» (17 кӱӱк ай 2011). Дата обращения: кӱӱк айдыҥ 31 кӱни, 2021. Архивировано кочкор айдыҥ 24 кӱни, 2021 јыл.
  7. Всероссийская перепись населения 2002 года. Том. 1, таблица 4. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, районов, городских поселений, сельских населённых пунктов - райцентров и сельских населённых пунктов с населением 3 тысячи и более. Архивировано кочкор айдыҥ 3 кӱни, 2012 јыл.
  8. 8,0 8,1 Республика Алтай. Численность постоянного населения 2003-2015 гг.. Дата обращения: куран айдыҥ 1 кӱни, 2015. Архивировано куран айдыҥ 1 кӱни, 2015 јыл.
  9. 9,0 9,1 9,2 Республика Алтай в цифрах. 2009. Дата обращения: кандык айдыҥ 15 кӱни, 2014. Архивировано кандык айдыҥ 15 кӱни, 2014 јыл.
  10. 10,0 10,1 Оценка численности населения на 1 января текущего года
  11. Численность постоянного населения Российской Федерации по городам, посёлкам городского типа и районам на 1 января 2009 года. Дата обращения: чаган айдыҥ 2 кӱни, 2014. Архивировано чаган айдыҥ 2 кӱни, 2014 јыл.
  12. Численность и размещение населения. Итоги всероссийской переписи населения 2010 года по Республике Алтай. Том 1. Дата обращения: кандык айдыҥ 15 кӱни, 2014. Архивировано кандык айдыҥ 15 кӱни, 2014 јыл.
  13. Оценка численности постоянного населения на 1 января 2012 года по муниципальным образованиям Республики Алтай
  14. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 года. — М.: Федеральная служба государственной статистики Росстат, 2013. — 528 с. (Табл. 33. Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, городских населённых пунктов, сельских населённых пунктов). Дата обращения: кӱчӱрген айдыҥ 16 кӱни, 2013. Архивировано кӱчӱрген айдыҥ 16 кӱни, 2013 јыл.
  15. Оценка численности постоянного населения по населённым пунктам за 2012-2014 годы. Дата обращения: кичӱ изӱ айдыҥ 11 кӱни, 2014. Архивировано кичӱ изӱ айдыҥ 11 кӱни, 2014 јыл.
  16. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2015 года. Дата обращения: куран айдыҥ 6 кӱни, 2015. Архивировано куран айдыҥ 6 кӱни, 2015 јыл.
  17. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2016 года
  18. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2017 года (орус.) (31 јаан изӱ ай 2017). Дата обращения: јаан изӱ айдыҥ 31 кӱни, 2017. Архивировано јаан изӱ айдыҥ 31 кӱни, 2017 јыл.
  19. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года (орус.). Дата обращения: јаан изӱ айдыҥ 25 кӱни, 2018. Архивировано јаан изӱ айдыҥ 26 кӱни, 2018 јыл.
  20. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2019 года (орус.). Дата обращения: јаан изӱ айдыҥ 31 кӱни, 2019.
  21. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2020 года (орус.). Дата обращения: ӱлӱрген айдыҥ 17 кӱни, 2020. Архивировано ӱлӱрген айдыҥ 17 кӱни, 2020 јыл.
  22. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2021 года (орус.). Дата обращения: кандык айдыҥ 27 кӱни, 2021. Архивировано кӱӱк айдыҥ 2 кӱни, 2021 јыл.
  23. Стратегия пространственного развития Российской Федерации на период до 2025 года (проект)
  24. Устав муниципального образования «Онгудайский район»
  25. 25,0 25,1 25,2 25,3 25,4 25,5 25,6 25,7 25,8 25,9 Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года
  26. 26,0 26,1 26,2 26,3 26,4 26,5 26,6 26,7 26,8 26,9 Федеральная служба государственной статистики (площадь земель Республики Алтай
  27. https://altai-republic.ru/about-the-region/archaeology/АР, археологиялык кереестер]
  28. Характер перехода от мустье к палеолиту на Алтае (по материалам стоянки Кара-Бом)
  29. 33 (Вишняцкий 2006, с. 25); 33,35 тыс. (EncArch 2008, p. 2000)
  30. Деревянко А. П., Шуньков М. В. Развитие палеолитических традиций на Алтае и проблема становления человека современного вида. Преемственность и трансформации в древних и средневековых обществах по археологическими антропологическим данным // Традиции и инновации в истории и культуре, 2015
  31. Туюкские-озера ООПТ России
  32. Приказ №104 от 25.02.2016 «Об утверждении Паспорта памятника природы республиканского значения "Туюкские озера»
  33. Адаров А.А.стихи[https://stihi1941-1945.ru/item/
  34. Бедюров Ј.Т.[1]
  35. Бедюров Б.Я.[2]
  36. БД "Жертвы политического террора в СССР"; Книга памяти Республики Алтай[3]
  37. Енчинов Ч.И.[4]
  38. Ередеев А.Я.[5]
  39. Каташ С.С.[6]
  40. Јоргой Кыдыев[7]
  41. Горно-Алтайск инфо[8]
  42. Аржан Кезереков, youtube[9]
  43. Алта кайчылар[10]
  44. Малчиев К.Ф.[11]
  45. Палкин Э.М.[12]
  46. Пекпеев С.Т.[13]
  47. Саруева А.Ф.[14]
  48. Суркашев Б.К.[15]
  49. Тыбыкова А.Т.[16]
  50. Укачин Б.У.[17]
  51. БД "Жертвы политического террора в СССР"; Книга памяти Республики Алтай[18]
  52. Шатинов Ш.П.[19]
  53. Этенов Сорпоҥ[20]
  54. Карагыс Ялбакова

Тайантылар

🔥 Top keywords: Тӧс бӱкСтатуяВикипедия:ЈартамалыВикипедия:Ӧмӧликтиҥ порталыРоссияАҥылу:ПоискАҥылу:Свежие правкиТулаан айМодуль:Wikidata/numberМоскваСаруева, Александра ФёдоровнаВикипедия:Талдама бичимелдерИйинВикипедия:КурултайФинляндияЧаган айдыҥ 13 кӱниВикипедия:Кӱнниҥ кӧргӱзӱзиЈодралуМСК+4:00Чаган айдыҥ 30 кӱниШодоев, Иван ВасильевичШекспир, УильямБалыкЭски ЧечкабТожоҥтыныҥ јурт јеезезиМодуль:Color contrast/colorsКатегория:БастыраСуркашев, Байрам КӱндӱлеевичМодуль:Wikidata/FlagsЈаҥы Аулдыҥ јурт јеезезиӰлекер:TlСыгын айдыҥ 25 кӱниТулаан айдыҥ 15 кӱниТулаан айдыҥ 11 кӱниКандык айдыҥ 29 кӱниТургенев, Иван СергеевичКандык айдыҥ 2 кӱниОрус тилКичӱ изӱ айдыҥ 23 кӱниӰлекер:Эл-јонныҥ тоозы/1998CӰлекер:Potd/2022-02Кандык айдыҥ 24 кӱниМодуль:Wikidata/configТулаан айдыҥ 26 кӱниӰлекер:Арменияныҥ маанызыАйты-Коолдыҥ јурт јеезезиМӧндӱр-СокконКатегория:Ӱлекерлер:Позициялык карталар:ТатарстанӰлекер:Люксембургтыҥ маанызыӰлекер:Эл-јонныҥ тоозы/1959BӰлекер:Аландский ортолыктардыҥ маанызыӰлекер:Абхазияныҥ маанызыӰлекер:Кыргысстанныҥ маанызыӰлекер:Италияныҥ маанызыӰлекер:КНДР-дыҥ маанызыӰлекер:Бруней-Даруссаламныҥ маанызыӰлекер:Грецияныҥ маанызыӰлекер:Грузияныҥ маанызыӰлекер:Босния ла Герцеговинаныҥ маанызыКатегория:КижиӰлекер:Вьетнамныҥ маанызыӰлекер:Малайзияныҥ маанызыӰлекер:Нидерландыныҥ маанызыӰлекер:Бангладештиҥ маанызыӰлекер:Эстонияныҥ маанызыӰлекер:CoordӰлекер:Венгрияныҥ маанызы (1915-1918, 1919-1946)Ӱлекер:Туркменистанныҥ маанызыӰлекер:Азербайджанныҥ маанызыӰлекер:Индонезияныҥ маанызыӰлекер:ДНР-дыҥ маанызыӰлекер:Францияныҥ маанызы (1940-1944)Ӱлекер:Корей республиканыҥ маанызыӰлекер:Палестинский автономияныҥ маанызыӰлекер:Пакистанныҥ маанызыӰлекер:Исландияныҥ маанызыӰлекер:Potd/2021-08Ӱлекер:Монголияныҥ маанызыӰлекер:Албанияныҥ маанызы (1944–1946)Ӱлекер:Оманныҥ маанызыӰлекер:ПозКарта/картаӰлекер:Potd/2021-11Ӱлекер:DocpageӰлекер:Великобританияныҥ маанызыӰлекер:Албанияныҥ маанызыШатинов, Шатра ПепишевичСоойдыҥ јурт јеезезиӰлекер:ГВРӰлекер:Йеменниҥ маанызыӰлекер:Восточный Тимордыҥ маанызыӰлекер:Украинаныҥ маанызыӰлекер:Норвегияныҥ маанызыӰлекер:Норвегияныҥ маанызы (1844—1899)Ӱлекер:Ирактыҥ маанызыӰлекер:Суу/docӰлекер:ПубликацияКатегория:Ӱлекерлер:Позициялык карталар:Алтай кырайАлтай калыкСаруева, Мария Федоровна